Bazaĵoj de Pandunia rapide

Pandunia estas konstruita lingvo, kiu havas minimala gramatiko kaj tutmonda vortaro.

Literoj kaj sonoj

Pandunia havas sistema ortografio. Ĉiu litero aŭ literkombino korespondas al unu sono.

A B CH D E F G H I J K L M N O P R S SH T U V X Y Z

La vokaloj a, e, i, o, u estas prononcita same kiel en Esperanto.

La konsonantoj estas: b, ch (kiel ĉ), d, f, g, h, j (kiel ĝ), k, l, m, n, p, r, s, sh (kiel ŝ), t, v (kiel ŭ), y (kiel j), z.

Neŝanĝigeblajn vortojn

Vortoj neniam ŝanĝiĝas en Pandunia – eĉ se ilia vortklaso ŝanĝiĝas! La sama vorto, sin ia ajn ŝanĝo en sia formo, povas roli kiel substantivo, adjektivo aŭ verbo.

Personaj pronomoj

Persono	Ununombra	Multenombra
	mi	vi
1a	mi	ni
	tu	yu
2a	vi	vi
	hi	de
3a	li, ŝi	they, them

Bazaj frazkonstruoj

Vortordo ege gravas. La normala vortordo estas subjekto–verbo–objekto.

mi love tu. – Mi amas vin.

Gramatikaj vortoj helpas distingi subjekton, verbon kaj objekton. Subjekto kaj objekto estas substantivaj frazoj kaj ili ofte komenciĝas per iu gramatika vorto, kiel montranta pronomo aŭ numeralo. Verbo estas verba frazo kaj ĝi ofte komenciĝas per iu gramatika vorto, kiel jesa aŭ nea vorteto, helpanta verbo aŭ markilo de tempo, aspekto aŭ modo.

Ekzemplo 1. Strukture neklara frazo.

mau  yam   fish.
kato manĝi fiŝo
'Kato manĝas fiŝon.' (verŝajna interpreto)

Ekzemplo 2. Strukture klara frazo dank'al jesa vorto.

mau  ye  yam   fish.
kato jes manĝi fiŝo
'Kato ja manĝas fiŝon.'

Ekzemplo 3. Strukture klara frazo dank'al nea vorto.

mau  no  yam   fish.
kato ne  manĝi fiŝo
'Kato ne manĝas fiŝon.'

Ekzemplo 4. Komplika sed strukture klara frazo.

mi's      frende  hav      yam   un  pai.
mi POSEDO amiko   ASPEKTO  manĝi unu torto
'Mia amikos estas manĝinta torton.'

Neado

Aldoni no antaŭ la neita vorto.

mi no sona. – Mi ne dormas.
tu yam no von. – Vi manĝas neniun.

Esti

La verbo es signifas 'esti'. Oni povas forĵeti ĝin el tre simplaj frazoj.

mi es hom. – Mi homo.
mi – hom. – Mi estas homo.

Oni ne povas forĵeti ĝin, kiam ĝi apartenas en verboserio.

mi van es mau. – Mi volas esti kato.
mi van mau! – Mi volas katon!

Multeuzeblaj vortoj

La vortoj de pandunia ofte havas pli vastan sencon ol la korespondaj esperantaj vortoj.

hi love mau. – Li amas katojn. / Ŝi amis katon. / Ĝi amos la katon.

Sed la kunteksto normale klarigas la precizan signifon:

pre tri nen, mi have du mau e un vaf. mi have plus un fem ben. hi love mau! – Antaū tri jaroj mi havis du katojn kaj unu hundon. Mi ankaū havis filinon. Ŝi amis la katojn!

Tempo

Tensoj kaj aspektoj estas esprimita per adverboj kaj helpantaj verboj, kiel bi (esti -anta), hav (esti -inta), did (pasinte) kaj vil (estonte).

mi bi love tu. – Mi estas amanta vin.
mi hav love tu. – Mi estas aminta vin.
mi did love tu. – Mi amis vin.
mi vil love tu. – Mi amos vin.

Pasivo

La pasivo estas farita uzante la helpantan verbon bei.

tu bei love. – Vi estas amita.
mi bei love of tu. – Mi estas amita de vi.

Modifaj vortoj

Adjektivoj estas antaŭ la vorto, kiun ili modifas.

un nov love – nova amo
da gud pai – bona torto

Aldonu modifvorton antaŭ verboj. La adverboj povas esti markita de vorteto li.

mi gud (li) vize tu. – Mi bone vidas vin.
tu vize li love hi. – Vi vidable amas lin aŭ ŝin.

Por kompari modifvortojn, uzu la vortetoj mor 'pli', mor... dan hol 'la plej... (el ĉiu)', les 'malpli', les... dan hol 'la malplej... (el ĉiu)', kaj sim 'egale'. La celo de komparo estas markita per dan 'kiel'.

tu es mor yun dan mi. – Vi estas pli juna ol mi.
tu es mor yun dan hol. – Vi estas la plej juna de ĉiuj.

Demandoj

Por demandi jes–aŭ–ne demandon anstataŭigi la verbon per "(verbo) no (verbo)" konstruo aŭ aldoni he 'ĉu' je la fino de la frazo.

tu vize no vize mi? – Ĉu vi vidas min?
tu vize mi, he? – Vi vidas min, ĉu?

Por demandi ki-demandon skribu la normala frazo kaj anstataŭigu la demanditan vorton per vat 'kio', hu 'kiu'.

tu love hu? – Kiun vi amas?
tu love vat man? – Kiun viron vi amas?
vat man ye love tu? – Kiu viro amas vin?
tu love hi hau muche? – Kiom multe vi amas lin?

Ordonojn

Por diri ordonon forĵetu la subjekto kaj komencigi la frazon per la verbo.

yam da pai! – Manĝu tiun torton!
vize da mau! – Vidu tiun katon!