Frazaro

Enkonduko

Panlingvo estas artefarita lingvo, elpensita por esti relativa facila al ĉiuj. Eblas lerni ĝin rapide per ĉi tiu praktika kurso.

Estas facile fari simplajn frazojn en panlingvo. Estas nek artikoloj nek verbo "esti". Ordinaraj vortoj ne ŝanĝiĝas por montri pluralon, kaj verboj ne ŝanĝiĝas por montri tempon.

La kurso konsistas el mallongaj lecionoj. Ĉiu leciono prezentas novan vorton, kiu estas uzata en pluraj frazoj de la teksto. La celo estas montri, kiel la vortoj funkcias en frazo. Eble estos pliaj novaj vortoj en la leciono, sed ne zorgu pri ili. Ne necesas lerni ĉiujn samtempe. Nur enmemorigu la frazojn kiujn vi trovas utilaj. Eble ankaŭ la ceteraj enmemoriĝos, nerimarkate.

Eblas studi ĉi kurson kun unu aŬ pliaj amikoj. Vi kune legu la frazojn kaj klopodu krei simplaj konversaciojn. Eblas studi ankaŭ sola. Eĉ tiel, estas utile laŭt-legi konversaciojn. Ripetu la samajn frazojn plurfoje ĉiutage. Onidire, ripetado estas la fundamento de lernado.

Noto: Multaj lecionoj enhavas ankaŭ helpaj kaj klarigajn notojn kiel ĉi tiu. Ili klarigas gramatikajn detalojn por interesatoj. Se ili ne estas utilaj al vi, vi povas ignori ilin. Ne necesas koni la lingvo-teorion por paroli panlingue.

1a parto: Salutado

sal saluti

sal! Saluton!

sal suba! Bonan matenon!

sal den! Bonan tagon!

sal sham! Bonan vesperon!

sal noche! Bonan nokton!

sal yam! Bonan apetiton!

sal kom! Bonvenon!

sal chut! Ĝis!

sal safar! Bonan vojaĝon!

sal sona! Bonan nokton!

Noto: sal estas ĝenerala vorto por salutado en ĉiuj situacioj.

Etimologio. sal venas el franca salut, araba سَلَام‏ salām, hebrea שָׁלוֹם‏ šalom, turka selam, hindia सलाम salām, sŭahila salaam, indonezia selamat.

shukre dankon

🙏

shukre! Dankon!

multi shukre! Multajn dankojn!

ya, shukre. Jes, danke.

no, shukre. Ne, danke.

shukra tu. Dankon al vi.

me shukra tu. Mi dankas vin.

me shukra tu helpa me. Mi dankas vin pro vi helpis min.

shukra tu helpa me. Dankon pro vi helpis min.

no yau shukra. Ne dankinde.

sa esti

La vorto sa konstatas ion kiel fakto.

me sa Tomas. Mi estas Tomaso.

tu sa Sara. Vi estas Sara.

aple sa frute. Pomo estas frukto.

Etimologio. sa venas el franca est, angla is, germana ist.

me mi

me sa Sara. Mi estas Sara.

me sa Tomas. Mi estas Tomaso.

me sala mama. Mi salutas patrinon.

me sala papa. Mi salutas patron.

La verba formo de sal estas sala. La normala vortordo en panlingvo estas subjekto–verbo–objekto.

Sara sala Tomas. Sara salutas Tomason.

sal mama! Saluton, patrino!

sal papa! Saluton, patro!

Etimologio. me venas el angla me, hindia मैं (meṇ), hispana mi, fula mi, sŭahila mimi.

tu vi (singulare)

tu sa Tomas. Vi estas Tomaso.

me sala tu. Mi salutas vin.

tu sala me. Vi salutas min.

Noto: Vortoj neniam ŝanĝiĝas en panlingvo. Do me havas la saman formon kaj kiel subjekto kaj kiel objekto.

sal tu! Saluton al vi!

me ama tu. Mi amas vin.

Etimologio. tu venas el hispana tu, itala tu, franca tu, rusa ты (ty), hindia तू (tū), persa تو‏‎ (to), taĝika ту (tu).

ho li, ŝi, ĝi

ho sa man. Li estas viro.

ho sa fem. Ŝi estas virino.

ho sa aple. Ĝi estas pomo.

Noto: ho estas ĝenerala pronomo de tria persono.

me sala ho. Mi salutas lin/vin.

Etimologio. ho venas el hebrea הוּא /hu/, araba هو /howa/, turka o, fulana o, joruba ó, persa او /u/, hindia वह /voh/.

qua demandi, ĉu

qua tu sa Tomas? Ĉu vi estas Tomaso?

qua tu sa davar? Ĉu vi estas doktoro?

Noto: Demandoj ofte komencas per qua. Sed ĝi estas tute normala verbo, ne demandvorteto kiel esperanta ĉu. Fakte, la lasta demando estas simple mallonga manero por diri me qua tu sa dokter (Mi demandas: Vi estas doktoro?). Oni nur forlasis la unuan pronomon.

qua tu boni? Kiel vi fartas? (Laŭvorte: Ĉu vi bonas?)
me boni. Mi fartas bone.
tu ne? Kaj vi?
me no boni. Mi ne fartas bone.

Etimologio. qua venas el araba سؤال (su'āl), hindia सवाल (savāl), malaja soal, sŭahila swali.

ya jes

qua tu sa Tomas? Ĉu vi estas Tomaso.

ya, me sa Tomas. Jes, mi estas Tomaso.

qua ho sa dokter? Ĉu li/ŝi estas doktoro?

ya, ho sa dokter. Jes, li estas doktoro.

no ne

me no sa Sara. Mi ne estas Sara.

me no sa dokter. Mi ne estas doktoro.

qua tu boni? Ĉu vi fartas bone?
ya. me boni. Jes, mi estas bone.

qua tu sa boni? Ĉu vi fartas bone?
no, me no sa boni. Ne, mi ne estas bone.

Vi povas uzi no por nei ĉion. Metu ĝin antaŭ la neitan vorton.

ho no sala me. Li/ŝi no salutas min.

Etimologio. no venas el angla no, hispana no, franca non.

Pluraj personaj pronomoj

Singular	Plural
me	memen
mi	ni
tu	tumen
ci, vi	vi
ho	homen
li, ŝi, ĝi	ili

memen sala tumen. Ni salutas vin ĉiujn.

tumen sala homen. Vi ĉiuj salutas ilin.

homen sala memen. Ili salutas nin.

memen sa fem. Ni estas virinoj.

tumen sa man. Vi estas viroj.

homen sa aple. Ili estas pomoj.

que? kio?

que? – Kion?

que sa ho? – Kio ĝi estas?

ho sa buk. – Ĝi estas libro.

La vorto que similas al: hispana qué, portugala que, itala che, bengala কী (ke).

qui jan? kiu?

qui jan? – Kiu? ~ Kiu homo?

tu sa que? – Kiu vi estas?
me sa Tomas. – Mi estas Tomaso.

ho sa qui jan? – Kiu ŝi estas?
ho sa Sara. – Ŝi estas Sara.

tumen sa que? Kiuj vi estas?

homen sa que? Kiuj ili estas?

yi ĉi tiu

yi sa que? Kio estas ĉi tio?

yi sa aple. Ĉi tio estas pomo.

vi sa que? Kio estas tio?

vi sa aranje. Tio estas oranĝo.

vi sa rubi aple. Tio estas ruĝa pomo.

ho aple sa rubi. Tiu pomo ruĝas.

ho sa rubi. Ĉi tio estas ruĝe.

homen sta que? Kie ili estas?

homen sta hir. Ili estas ĉi tie.

homen sta der. Ili estas tie.

di (poseda vorteto)

yi sa que? Kio estas ĉi tio?

ho sa me di telefon. Tio estas mia telefono.

yi sa que di? Tio estas kies?

ho sa me di. Tio estas mia.

Noto: La posedan vorteton di oni metas inter la posedanto kaj la posedataĵo. Do me di signifas 'mia', tu di signifas 'via', kaj tiel plu.

ho sa que? Kiu li/ŝi estas?

ho sa me di doste. Li/ŝi estas mia amiko.

me sa Sara di doste. Mi estas amiko de Sara.

Etimologio. di venas el mandarena 的 (de, di).

nim nomo

tu di nim sa que? Kio estas via nomo?

me di nim sa Tomas. Mia nomo estas Tomaso.

ho di nim sa que? Kio estas ŝia nomo?

ho di nim sa Sara. Ŝia nomo estas Sara.

Etimologio. nim venas el hindia नाम (nām), persa نام‏‎ (nām), thaja นาม (naam), malaja nama, japana 名前 (namae), ĝermana Name, angla name.

hava havi

me hava boni haus. Mi havas bonan domon.

ho no hava mone. Li/ŝi ne havas mono.

me vola hava novi telefon. Mi volas havi novan telefonon.

qua tu hava pikin? Ĉu vi havas infanojn?
me hava du pikin. Mi havas du infanojn.

nou scii, koni

me nou ho. Mi konas lin/ŝin.

qua tu nou vi jen? Ĉu vi konas tiun personon?

me no nou. Mi ne scias.

qua tumen nou unaltre? Ĉu vi konas unu la alian?

memen nou unaltre of long. Ni konas unu la alian longe.

helpe helpo

me yau helpa. Mi bezonas helpon.

qua tu pota helpa me? Ĉu vi povas helpi min?

qua me pota helpa tu? Ĉu mi povas helpi vin?

me vola helpa tu. Mi volas helpi vin.

2a parto: Manĝado

yama manĝi, trinki

qua tu vola yama som ting? Ĉu vi volas manĝi ion?

ho yama un aple. Li/ŝi manĝas pomon.

homen yama aple. Ili manĝas pomojn.

Noto: Panlingvo ne havas apartajn formojn por singularo kaj pluralo. Do vorto kiel aple indikas unu aŭ multajn pomojn.

qua tu yama kafe? Ĉu vi trinkas kafon?

ya. me yama kafe. Jes, mi trinkas kafon.

Noto: Signifo de yama kovras manĝadon kaj trinkadon.

me yam kafe e ban. Mi manĝas kafon kaj panon.

vola voli

qua tu vola yama? Ĉu vi volas manĝi?

tu vola yama que? Kion vi volas manĝi?

Noto: En panlingvo la demandvorto estas en la normala loko ankaŭ en demandaj frazoj. La vortordo ne ŝanĝas pro que.

me vola yama kafe. Mi volas trinki kafon.

qua tu vola yama cha? Ĉu vi volas trinki teon?
no. me no vola cha. me vola kafe. Ne. Mi ne volas teon. Mi volas kafon.

tu vola qui aple? Kiun pomon vi volas manĝi?
li rubi. Tiun ruĝan.

ples peti

me ples tu yama cha. Mi petas ke vi trinku teon.

me ples tu kom haus. Mi petas ke vi venu hejmen.

me ples tu helpa me. Mi petas ke vi helpu min.

Noto: Faru mallongajn petojn forlasante la pronomojn.

ples yama cha. Bonvolu trinki teon!

ples yama kafe. Bonvolu trinki kafon!

ples kom haus. Bonvolu veni hejmen!

ples helpa me. Bonvolu helpi min.

shal -u, faru

memen shal yama! Ni manĝu!

tu shal yama! – Vi manĝu!

yama! – Manĝu!

memen shal go yama! Ni iru manĝi!

memen shal go haus. Ni iru hejmen.

yau bezoni

me yau helpa. Mi bezonas helpon.

me yau yama. Mi bezonas manĝi.

qua tu yau yama? Ĉu vi bezonas manĝi?

qua tu yau sui? Ĉu vi bezonas trinki (akvon)?

3a parto: Komunikado

perdon pardono

perdon! me no aha. Pardonon, mi ne komprenas.

perdon! yi sa que? Pardonon, kio estas tio?

perdon. tu di nim sa que? Pardonon, kio estas via nomo?

aha kompreni

qua tu aha me? Ĉu vi komprenas min?

me aha. Mi komprenas.

perdon. me no aha tu. Pardonon, mi ne komprenas vin.

me no baso aha tu. Mi ne sufiĉe komprenis vin.

me aha no ting. Mi komprenas nenion.

pota povi

me pota shofa gar. Mi povas konduki aŭton.

ho no pota shofa gar. Ŝi/li ne povas konduki aŭton.

qua tu pota shuli ho? Ĉu vi povas ripari ĝin?

qua tu pota panlingue? Ĉu vi povas paroli panlingvon?

me pota panlingue. Mi povas panlingvon.

me pota kam panlingue. Mi povas ete panlingvon.

me no pota english. Mi ne povas paroli la anglan.

perdon. me no pota tu di bashe. Pardonon, mi ne povas paroli vian lingvon.

loga diri, paroli

tu loga que? Kion vi diris?

me loga pa tu. Mi parolas al vi.

memen loga pa alale. Ni parolas unu al alia.

jan loga "kato" a qui mode a panlingue? Kiel oni diras "kato" panlingue?

kato sa que a panlingue? Kio estas "kato" panlingue?

mau loga "miau". Kato diras mjaŭ.

audi aŭdi, aŭskulti

audi me! Aŭskulti min!

me no pota audi tu. Mi ne povas aŭdi vin.

plis loga mor bala. Bonvolu paroli pli forte.

me audi muzike. Mi aŭskultas muzikon.

tu audi que tip di muzike? Kian muzikon vi aŭskultas?

viza vidi, rigardi

suku viza tu. Mi ĝojas vidi vin!

to rivize! Ĝis la revido!

viza tu a posden! Ĝis la revido morgaŭ!

me viza ho a preden. Mi vidin lin/ŝin hieraŭ.

sema signifi

yi lexe sema que? Kion tiu vorto signifas?

"mau" sema que? Kion "mau" signifas?

ho sema un tipe da hevan. Ĝi signifas tipon de besto.

me no aha ho sema que. Mi ne komprenas kion ĝi signifas.

kitaba skribi

ples kitaba tu di adres. Bonvolu skribi vian adreson.

ples kitaba ho a hir. Bonvolu skribi ĝin ĉi tie!

basha paroli, lingvumi

qua tumen basha panlingue. Ĉu vi parolas panlingvon?

memen basha panlingue. Ni parolas panlingvon.

qua tu pota basha english? Ĉu vi povas paroli la anglan?

franse, espanya, portugal, rus la franca, la hispana, la portugala, la rusa

putong han, nipon, indonesia la ĉina, la japana, la indonezia

arabe, turke, parse, urdu, hindi la araba, la turka, la persa, la urdua, la hindia

suahili, hausa, yoruba, amara la sŭahilia, la haŭsa, la joruba, la amhara

4a parto: Iro

go iri

go der! – Iru tien!

tu go qui kan? Kien vi iras?

me go haus. Mi iras hejmen.

me debu go qui kan? Kien mi devas iri?

me debu go pa qui jan? Al kiu mi devas iri?

memen shal go! Ni iru!

memen shal go a fut Ni iru piede!

kom veni

kom hir! – Venu ĉi tien!

plis kom! Bonvolu veni!

tu kom of vat plas? Vi venas el kie?

me kom of Dubai. Mi venas el Dubai.

me kom haus a pos den. Mi venos hejmen morgaŭ.

safar vojaĝi

qua tu safar a tren? Ĉu vi vojaĝas per vagonaro?

vi safar of London to Paris. Ni vojaĝas el Londono al Parizo.

safar sa muche long. La vojaĝo estas tre longa.

a ĉe, en, sur

hotel a vat plas? Kie estas la hotelo?

hotel a da der dau. La hotelo estas ĉe tiu vojo.

tu a vat plas? Kie vi estas?

me a haus. Mi estas hejme.

da a vat plas? Kie li aŭ ŝi estas?

da side a kamar. Li aŭ ŝi sidas en la ĉambro.

Noto! Vi povas uzi a kiel prepozicio aŭ ankaŭ kiel verbo.

me verke a... Mi laboras ĉe ...

loju loĝi

tu loju vat plas? Kie vi loĝas?

me loju Singapur. Mi loĝas en Singapuro.

qua tu loju da hir hotel? Ĉu vi loĝas en cxi tiu hotelo?

dela atendi

ples dela! Bonvolu, atendu!

dela me! Atendu min!

homen dela memen. Ili atendas nin.

me dela tu a hotel. Mi atendas vin en la hotelo.

5a parto. Tempaj frazoj

bi esti -anta

me bi sala tu di frende. Mi nune salutas vian amikon.

da man bi vize un filme. La viro estas vidanta la virinon.

hav esti -inta

me hav sala tu di frende. Mi estas salutinta vian amikon.

da man hav vize da filme. La viro estas vidinta la filmon.

did -is, pasinte

me did sala tu di frende. Mi salutis vian amikon.

man did vize un filme. La viro vidis filmon

ho did sa shef. Ĝi estis la ĉefo.

ho did sa a haus. Ĝi estis pasinte hejme.

vil -os

me vil sala tu di frende. Mi salutos vian amikon.

da man vil vize da filme. La viro vidos la virinon.

ho vil sa shef. Ĝi estos la ĉefo.

ho vil sa a haus. Ĝi estos hejme.